Kennisbank

Wat onderzoek zegt over de toekomst van kerkgebouwen, met bij elk cijfer de bron, het peiljaar en hoe lang het meegaat.

Naar de kerncijfers

Bronnen

24 publicaties, elk samengevat in eigen woorden. De publicatie zelf staat bij de uitgever; volg de link voor het hele verhaal.

  • Meting is geteld of gemeten.
  • Prognose is een verwachting voor later, met een gestippeld kader.
  • Schatting is een onderbouwde benadering, ook gestippeld.
  • Gedateerd betekent: de houdbaarheid is verstreken. Het cijfer staat er nog, met zijn peiljaar, maar geldt niet meer als actueel.

Statistiek · 2026

147 miljoen euro voor instandhouding rijksmonumenten

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

  • Monumenten en subsidie

De RCE meldt de uitkomst van de aanvraagronde 2026 voor de instandhoudingssubsidies. Via de Sim, bedoeld voor rijksmonumenten zonder woonfunctie zoals kerken, werd ruim honderd miljoen euro verleend voor ruim tweeduizend monumenten. Voor het eerst sinds 2020 hoefde geen aanvraag te worden afgewezen omdat het budget op was. Dat komt door lagere subsidiepercentages sinds 2025 en een geleidelijk hoger Sim-budget. Hoeveel daarvan naar kerken gaat, staat niet in het bericht.

  • Meting

    € 103.700.000

    Verleende Sim-subsidie in de aanvraagronde 2026, alle rijksmonumenten zonder woonfunctie

    Peiljaar 2026 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    2.097

    Rijksmonumenten die in 2026 Sim-subsidie kregen (van 2360 aanvragen)

    Peiljaar 2026 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    € 104.500.000 per jaar

    Budget van de Sim in 2026 (2020: 69 miljoen euro)

    Peiljaar 2026 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Statistiek · 2026

Alleen in Limburg rekent de meerderheid zich nog tot een geloof

Centraal Bureau voor de Statistiek

  • Ontkerkelijking en kerkgang

Het CBS vraagt jaarlijks aan mensen van 15 jaar en ouder of zij zich tot een kerkelijke gezindte of levensbeschouwelijke groep rekenen en hoe vaak zij een religieuze bijeenkomst bezoeken. In 2025 rekende minder dan de helft zich tot een geloof, duidelijk minder dan in 2010. Het maandelijks bezoek aan een gebedshuis is al jaren vrijwel stabiel. Protestanten gaan veel vaker naar de kerk dan katholieken. Er zijn grote regionale verschillen: Limburg telt het hoogste aandeel gelovigen, Zeeland het hoogste kerkbezoek. Jongvolwassenen rekenen zich veel minder vaak tot een geloof dan 75-plussers.

  • Meting

    42%

    Aandeel mensen van 15 jaar en ouder dat zich tot een geloof rekent (2010: 55 procent)

    Peiljaar 2025 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    16%

    Aandeel mensen van 15 jaar en ouder dat zich rooms-katholiek noemt

    Peiljaar 2025 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    13%

    Aandeel mensen van 15 jaar en ouder dat minstens maandelijks een gebedshuis bezoekt

    Peiljaar 2025 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    53%

    Aandeel protestanten dat maandelijks naar de kerk gaat (rooms-katholieken: 14 procent)

    Peiljaar 2025 · Nederland · Protestants (alle kerken samen) · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    30%

    Aandeel 18- tot 25-jarigen dat zich tot een geloof rekent (75-plussers: 59 procent)

    Peiljaar 2025 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    57,9%

    Aandeel inwoners dat zich tot een geloof rekent, gemiddelde 2021-2025 (hoogste provincie)

    Peiljaar 2025 · Limburg · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    18,4%

    Aandeel inwoners dat maandelijks een gebedshuis bezoekt, gemiddelde 2021-2025 (hoogste provincie)

    Peiljaar 2025 · Zeeland · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Onderzoek · 2026

Overzicht resultaten KlimOp

Provincie Fryslân

  • Energie en verduurzaming

In februari 2026 vroeg de provincie Fryslân de deelnemers aan het verduurzamingsprogramma KlimOp wat zij met het advies hebben gedaan. De meeste reacties kwamen van eigenaren van religieuze gebouwen, gevolgd door dorpshuizen. Ledverlichting, zonnepanelen, isolatie en kierdichting zijn het vaakst uitgevoerd; een warmtepomp wordt vaak niet gepland. Ongeveer de helft vroeg subsidie aan. Het totale aantal respondenten staat niet op de pagina, dus de percentages zijn indicatief.

  • Meting

    63,3%

    Aandeel religieuze gebouwen onder de respondenten van de KlimOp-enquête

    Peiljaar 2026 · Fryslân · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    73,5%

    Aandeel respondenten dat ledverlichting heeft aangebracht

    Peiljaar 2026 · Fryslân · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    42,9%

    Aandeel respondenten dat zonnepanelen heeft laten plaatsen

    Peiljaar 2026 · Fryslân · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    51%

    Aandeel respondenten dat subsidie voor verduurzaming heeft aangevraagd

    Peiljaar 2026 · Fryslân · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Statistiek · 2026

Rijksmonumentenregister: hoofdcategorie Religieuze gebouwen

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

  • Monumenten en subsidie

Het Rijksmonumentenregister laat zich filteren op hoofdcategorie. De categorie Religieuze gebouwen is breder dan kerken alleen: ook synagogen, kloosters, kapellen, losse torens en onderdelen met een eigen monumentnummer tellen mee. Het aantal inschrijvingen is daarom een bovengrens en geen telling van kerkgebouwen. Voor kerken in religieus gebruik is het aantal uit de Kamerbrief van juni 2025 nauwkeuriger. Het register wordt doorlopend bijgewerkt; het cijfer is geraadpleegd op 27 september 2026.

  • Meting

    4.394

    Inschrijvingen in het Rijksmonumentenregister in de categorie Religieuze gebouwen (ook torens, kloosters en synagogen)

    Peiljaar 2026 · Nederland · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Statistiek · 2026

Stichting Alde Fryske Tsjerken in cijfers

Stichting Alde Fryske Tsjerken

  • Governance en toezicht
  • Monumenten en subsidie

Stichting Alde Fryske Tsjerken, opgericht in 1970, beheert, onderhoudt en restaureert monumentale kerken in Fryslân en houdt ze open als plek voor culturele activiteiten. Het aantal kerken in beheer groeit, omdat steeds meer gebouwen hun oorspronkelijke functie verliezen. De website noemt het huidige bezit en het aantal vrijwilligers en donateurs dat het werk mogelijk maakt.

  • Meting

    58

    Kerken in beheer van de Stichting Alde Fryske Tsjerken

    Peiljaar 2026 · Fryslân · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Statistiek · 2026

Stichting Oude Groninger Kerken in cijfers

Stichting Oude Groninger Kerken

  • Governance en toezicht
  • Monumenten en subsidie
  • Herbestemming

De Stichting Oude Groninger Kerken, opgericht in 1969, neemt monumentale kerken in de provincie Groningen over van kerkbesturen die het onderhoud niet meer kunnen dragen, restaureert ze en houdt ze open. Plaatselijke commissies van vrijwilligers organiseren er culturele en maatschappelijke activiteiten; soms blijft er ook kerkelijk gebruik. De stichting draait op vrijwilligers en donateurs. Haar website noemt het huidige bezit: ruim honderd kerken, synagogen, losse torens en tientallen kerkhoven.

  • Meting

    103

    Kerken in eigendom en beheer van de Stichting Oude Groninger Kerken

    Peiljaar 2026 · Groningen · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    62

    Kerkhoven in beheer van de Stichting Oude Groninger Kerken

    Peiljaar 2026 · Groningen · betrouwbaarheid hoog

  • Schatting

    700

    Vrijwilligers bij de Stichting Oude Groninger Kerken

    Peiljaar 2026 · Groningen · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Beleidsbrief · 2025

Aanpak grote rijksmonumenten en religieus erfgoed (Kamerbrief)

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap · E.E.W.M. Bruins

  • Sluiting en onttrekking
  • Monumenten en subsidie
  • Governance en toezicht

De minister schetst hoe het Rijk grote rijksmonumenten en religieus erfgoed ondersteunt. Op basis van prognoses van de Protestantse Kerk en de Rooms-Katholieke Kerk verwacht hij dat er de komende jaren jaarlijks zo'n 150 kerkgebouwen worden afgestoten. Het programma Toekomst Religieus Erfgoed loopt nog vier jaar door, met het accent op uitvoering van kerkenvisies in plaats van het opstellen ervan. De brief vat ook onderzoek naar kerktorens samen: hoeveel kerken een toren hebben, wie de eigenaar is en hoe het met het onderhoud staat.

  • Prognose

    150 per jaar

    Verwachte afstoting van kerkgebouwen per jaar, PKN en RK samen, in de programmaperiode tot en met 2029

    Peiljaar 2029 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Prognose

    75 per jaar

    Verwachte afstoting van PKN-kerkgebouwen per jaar (bovengrens)

    Peiljaar 2029 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Prognose

    75 per jaar

    Verwachte afstoting van rooms-katholieke kerkgebouwen per jaar (bovengrens)

    Peiljaar 2029 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid middel

  • Schatting

    4.900

    Kerkgebouwen in religieus gebruik met een kerktoren (circa 60 procent)

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    1.833

    Kerkgebouwen in religieus gebruik die rijksmonument zijn

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    47%

    Aandeel oudere kerktorens met een kerkgenootschap als eigenaar (burgerlijke gemeente 33 procent, stichting 19 procent)

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Beleidsbrief · 2025

Aanpassing Subsidieregeling instandhouding monumenten, onder meer voor grote kerkgebouwen (Staatscourant 2025, 23549)

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

  • Monumenten en subsidie

Met deze wijziging van de Sim wordt vanaf de aanvraagronde 2025 elk jaar een vast bedrag gereserveerd voor grote kerkgebouwen: rijksmonumenten met een herbouwwaarde van 8,3 miljoen euro of meer die oorspronkelijk voor gezamenlijke geloofsbeoefening zijn gebouwd, ongeacht de religie. Het bedrag komt voort uit een amendement bij de begroting. Geld dat niet wordt gebruikt, schuift door naar het volgende jaar. Daarnaast werd het plafond voor 2025 eenmalig verhoogd.

  • Meting

    € 5.000.000 per jaar

    Vast jaarlijks Sim-budget voor grote kerkgebouwen (herbouwwaarde 8,3 miljoen euro of meer), vanaf 2025

    Peiljaar 2025 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    € 10.780.000

    Eenmalige verhoging van het Sim-plafond voor 2025

    Peiljaar 2025 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Statistiek · 2025

Feiten en cijfers: ledenaantal en andere cijfers

Protestantse Kerk in Nederland

  • Ontkerkelijking en kerkgang

De Protestantse Kerk publiceert jaarlijks cijfers uit haar ledenregistratie. Per 1 januari 2025 stonden bijna 1,4 miljoen mensen geregistreerd, van wie ruim vier op de tien belijdend lid. In een jaar kromp dat aantal fors, vooral door uitschrijving en overlijden; over tien jaar bijna met een derde. De kerk telt ruim veertienhonderd gemeenten, van wie ruim een kwart minder dan driehonderd geregistreerden heeft. Kleine gemeenten liggen vooral in Fryslân, Groningen-Drenthe en de Delta. Een aantal kerkgebouwen noemt de pagina niet.

  • Meting

    1.387.000

    Geregistreerden van de Protestantse Kerk per 1 januari 2025

    Peiljaar 2025 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    584.000

    Belijdende leden van de Protestantse Kerk per 1 januari 2025

    Peiljaar 2025 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    29,6%

    Krimp van het aantal geregistreerden over tien jaar

    Peiljaar 2025 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    1.458

    Gemeenten van de Protestantse Kerk per 1 januari 2025

    Peiljaar 2025 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    28%

    Aandeel PKN-gemeenten met minder dan 300 geregistreerden

    Peiljaar 2025 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    43.000 per jaar

    Afname van het aantal geregistreerden in 2024

    Peiljaar 2024 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Onderzoek · 2025

God in Nederland 1966-2024

Radboud Universiteit, Vrije Universiteit Amsterdam en KRO-NCRV · Joris Kregting, Paul Vermeer

  • Ontkerkelijking en kerkgang
  • Zingeving en nieuw gebruik

Het tienjaarlijkse onderzoek God in Nederland werd in het najaar van 2024 gehouden onder ruim tweeduizend leden van het LISS-panel. De ontkerkelijking zet door: het aandeel leden van een christelijke kerk daalde sinds 2015 duidelijk, vooral bij de katholieke kerk en de PKN, terwijl kleine orthodox-protestantse kerken stabiel blijven. Geloof in God en kerkgang nemen ook af. Tegelijk vinden meer Nederlanders, ook buitenkerkelijken, het belangrijk dat kerken blijven bestaan. Volgens de onderzoekers is de jongste generatie positiever over kerk en geloof dan de vorige, al kan dat deels een selectie-effect zijn.

  • Meting

    19%

    Aandeel Nederlanders van 17 jaar en ouder dat lid is van een christelijke kerk (2015: 25 procent)

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    73%

    Aandeel Nederlanders van 17 jaar en ouder dat niet kerkelijk is

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    36%

    Aandeel Nederlanders dat in God of een hogere macht gelooft (2015: 42 procent)

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    14%

    Aandeel Nederlanders dat regelmatig of soms een kerkdienst bijwoont (2015: 18 procent)

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    61%

    Aandeel Nederlanders dat het geen goede zaak vindt als kerken verdwijnen (2015: 54 procent)

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Onderzoek · 2025

Infographic Kerkenvisies Zeeland

Erfgoed Zeeland, met COUP

  • Sluiting en onttrekking
  • Herbestemming
  • Monumenten en subsidie

Tussen 2020 en 2025 stelden alle dertien Zeeuwse gemeenten een kerkenvisie op, begeleid door Erfgoed Zeeland en adviesbureau COUP. Zeeland is daarmee de enige provincie waar elke gemeente zo'n visie heeft, wat een vergelijkbaar beeld over de hele provincie oplevert. De infographic vat de inventarisatie van alle kerkgebouwen samen: huidig gebruik, denominatie, monumentstatus en toekomstverwachting. Ongeveer twee derde is nog in religieus gebruik. De helft van de eigenaren twijfelt of dat over vijftien jaar nog zo is. Het risico op functieverlies is het grootst bij rooms-katholieke kerken.

  • Meting

    382

    Kerkgebouwen in Zeeland die voor de kerkenvisies zijn geïnventariseerd

    Peiljaar 2025 · Zeeland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    252

    Zeeuwse kerkgebouwen die nog in kerkelijk gebruik zijn

    Peiljaar 2025 · Zeeland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    105

    Zeeuwse kerkgebouwen die zijn herbestemd

    Peiljaar 2025 · Zeeland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    21

    Zeeuwse kerkgebouwen die leegstaan of een nieuwe functie krijgen

    Peiljaar 2025 · Zeeland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    158

    Zeeuwse kerkgebouwen met een beschermde status (124 rijksmonument, 34 gemeentelijk monument)

    Peiljaar 2025 · Zeeland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    43%

    Aandeel van de Zeeuwse kerken in religieus gebruik dat bij de PKN in gebruik is

    Peiljaar 2025 · Zeeland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    50%

    Aandeel eigenaren van Zeeuwse kerken in religieus gebruik dat voortzetting over vijftien jaar onzeker vindt

    Peiljaar 2025 · Zeeland · betrouwbaarheid middel

  • Schatting

    93%

    Aandeel rooms-katholieke kerkgebouwen in Zeeland waarvan de religieuze functie bedreigd is

    Peiljaar 2025 · Zeeland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid middel

  • Schatting

    68%

    Aandeel PKN-kerkgebouwen in Zeeland waarvan de religieuze functie bedreigd is

    Peiljaar 2025 · Zeeland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    29

    Herbestemde Zeeuwse kerkgebouwen waarvan de toekomst onzeker is

    Peiljaar 2025 · Zeeland · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Statistiek · 2025

Kerncijfers Rooms-Katholieke Kerk 2024 (Kaski-rapport 678)

Kaski, Radboud Universiteit · Joris Kregting

  • Ontkerkelijking en kerkgang
  • Sluiting en onttrekking

Het Kaski verzamelt jaarlijks de kerncijfers van de Rooms-Katholieke Kerk op basis van opgaven van parochies en bisdommen. Eind 2024 telde Nederland ruim 3,4 miljoen geregistreerde katholieken, iets minder dan een vijfde van de bevolking. Het aantal kerkgebouwen voor de eredienst daalt al jaren in een gelijkmatig tempo. Het aantal parochies neemt na de grote fusiegolf nog maar langzaam af. Bij tellingen in maart 2025 bezocht een klein deel van de katholieken een weekendviering. Cijfers per bisdom staan in de bijlage van het rapport.

  • Meting

    89.800

    Katholieke kerkgangers in een gemiddeld weekend (telling maart 2025)

    Peiljaar 2025 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    1.213

    Rooms-katholieke kerkgebouwen in gebruik voor de eredienst, eind 2024

    Peiljaar 2024 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid hoog

  • Schatting

    30 per jaar

    Gemiddelde netto afname van het aantal rooms-katholieke kerkgebouwen per jaar, 2020-2024

    Peiljaar 2024 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    589

    Territoriale rooms-katholieke parochies, eind 2024

    Peiljaar 2024 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    3.448.000

    Geregistreerde rooms-katholieken in Nederland, eind 2024

    Peiljaar 2024 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    1.821

    Rooms-katholieke kerkgebouwen in het jaar 2000

    Peiljaar 2000 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Beleidsbrief · 2024

Beleidsregel ontwikkeling kerkgebouwen Noordoostpolder

Gemeente Noordoostpolder

  • Herbestemming
  • Sluiting en onttrekking
  • Governance en toezicht

Met deze beleidsregel legt Noordoostpolder vast hoe de gemeente verzoeken om een kerkgebouw een andere functie te geven beoordeelt. Uitgangspunt is behoud van de kerken, die bewust als onderdeel van het polderontwerp zijn geplaatst. Een voorkeursladder bepaalt de volgorde: eerst een maatschappelijke functie, inclusief kerkgebruik, dan combinaties met commerciële functies of wonen, daarna zuiver commerciële functies en als laatste alleen wonen. Sloop is een uiterste uitzondering. De regel steunt op de gemeentelijke kerkenvisie en geldt sinds 1 februari 2025.

  • Prognose

    20

    Kerkgebouwen die naar verwachting in vijftien jaar uit religieus gebruik gaan

    Peiljaar 2039 · gemeente Noordoostpolder · betrouwbaarheid middel

  • Prognose

    10

    Kerkgebouwen die over tien tot vijftien jaar naar verwachting nog in religieus gebruik zijn

    Peiljaar 2039 · gemeente Noordoostpolder · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    49

    Kerkgebouwen in de gemeente volgens de kerkenvisie

    Peiljaar 2024 · gemeente Noordoostpolder · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    19

    Kerkgebouwen in de gemeente die al zijn herbestemd

    Peiljaar 2024 · gemeente Noordoostpolder · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Statistiek · 2024

Kerkenvisies: feiten en inzichten 2

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (Toekomst Religieus Erfgoed)

  • Governance en toezicht
  • Sluiting en onttrekking
  • Herbestemming
  • Energie en verduurzaming

Tweede editie van de factsheet over kerkenvisies, met de stand van zaken eind 2024. Van de gemeenten die geld kregen, is na fusies ruim twee derde klaar of bijna klaar en een klein deel nog niet begonnen. Bijna driekwart van de gebedshuizen is nog in religieus gebruik. Sinds 2021 zijn er ruim tweehonderd gesloten of verkocht, een klein deel is gesloopt en er zijn ook nieuwe gebedshuizen gebouwd. De factsheet besteedt daarnaast aandacht aan verduurzaming en aan de borging van kerkenvisies in beleid.

  • Meting

    70%

    Aandeel kerkenvisiegemeenten dat klaar is of in de afrondende fase zit

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Schatting

    5.100

    Gebedshuizen die nog in religieus gebruik zijn (zo'n)

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    200

    Gebedshuizen die sinds begin 2021 zijn gesloten, afgestoten of verkocht (iets meer dan)

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    27

    Gebedshuizen die sinds begin 2021 zijn gesloopt

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    61 per jaar

    Kerkgebouwen die in 2023 buiten gebruik zijn gesteld (RK 37, protestants 24)

    Peiljaar 2023 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    46%

    Aandeel van alle verduurzamingsonderzoeken bij monumenten dat religieuze monumenten betreft

    Peiljaar 2023 · Nederland · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Onderzoek · 2024

Midden in de samenleving. Verkenning van de maatschappelijke betekenis van grote stadskerken

Grote Kerken Overleg (uitvoering Berenschot) · Jikke Overdiep, Bastiaan Vinkenburg

  • Zingeving en nieuw gebruik
  • Herbestemming
  • Governance en toezicht

Berenschot bracht voor het Grote Kerken Overleg in beeld welke maatschappelijke rol grote stadskerken spelen die door onafhankelijke stichtingen worden beheerd. De verkenning onderscheidt vier domeinen: cultuur en erfgoed, welvaart, participatie en welzijn, elk met voorbeelden uit onder meer Arnhem, Breda, Groningen, Leiden en Zwolle. De conclusie is dat beleidsmakers en financiers deze kerken in staat moeten stellen hun waarde duurzaam te blijven leveren, omdat zij voor onderhoud en programmering nauwelijks structurele steun krijgen. Cijfers over exploitatie en bezoekers bevat de publicatie niet.

  • Meting

    12

    Grote stadskerken in het samenwerkingsverband Grote Kerken Overleg

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Handreiking · 2024

Slimmer omgaan met energie en verduurzaming kerkgebouwen (KlimOp kerken)

Provincie Fryslân

  • Energie en verduurzaming

KlimOp is het Friese programma dat eigenaren van klein maatschappelijk vastgoed, onder wie kerken, kosteloos laat adviseren over verduurzaming. Het wordt betaald door het Rijk en loopt tot 1 januari 2027. Voor kerken publiceerde de provincie een handreiking met onder meer een lijst van twintig besparingsmaatregelen en een inschatting van wat snelle, goedkope maatregelen opleveren. Vanaf 2025 is het resterende budget ingezet voor gemeenten.

  • Schatting

    30%

    Energiebesparing in een kerk door snelle maatregelen met een terugverdientijd van twee tot vijf jaar (zo'n)

    Peiljaar 2024 · Fryslân · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Onderzoek · 2024

Verleden met toekomst? De kunst van het beheren van kerkgebouwen in veranderende tijden

Ecclesiamorfose in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · Hester Terpstra

  • Governance en toezicht
  • Monumenten en subsidie
  • Herbestemming
  • Sluiting en onttrekking

Verkenning van het beheer en behoud van kerkgebouwen in Nederland: kerkelijke eigenaren, stichtingen, coöperaties, commerciële partijen, financiers en overheden. Het rapport beschrijft organisatievormen, financieringsconstructies en juridische en fiscale knelpunten, en geeft per provincie een beeld van het religieus erfgoed. Een terugkerende bevinding is het ontbreken van centrale regie en de versnippering tussen partijen. Het oppert de rijksmonumentale kerken als één collectie te benaderen, met verschillende onderhoudsniveaus. Veel cijfers zijn overgenomen uit andere bronnen.

  • Meting

    5.216

    Gebedshuizen die nog voor religie worden gebruikt

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    262

    Kerken die in de vijf jaar voor het rapport aan de eredienst zijn onttrokken

    Peiljaar 2024 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    2.064

    Kerkgebouwen in gebruik bij protestantse kerkgenootschappen

    Peiljaar 2024 · Nederland · Protestants (alle kerken samen) · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    1.281

    Kerkgebouwen in gebruik bij de Rooms-Katholieke Kerk

    Peiljaar 2024 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid middel

  • Schatting

    400

    Kerken in de provincie Groningen (ongeveer)

    Peiljaar 2024 · Groningen · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    101

    Rijksmonumentale kerken in bezit van de Stichting Oude Groninger Kerken

    Peiljaar 2024 · Groningen · betrouwbaarheid hoog

  • Meting

    773

    Gebedshuizen in Fryslân

    Peiljaar 2024 · Fryslân · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    335

    Gebedshuizen in Fryslân die rijksmonument zijn

    Peiljaar 2024 · Fryslân · betrouwbaarheid middel

  • Meting

    56

    Rijksmonumentale kerken in bezit van de Stichting Alde Fryske Tsjerken

    Peiljaar 2024 · Fryslân · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Onderzoek · 2023

Resultaten VKB-onderzoek Kerk en energie

VKB Kerkrentmeesters

  • Energie en verduurzaming

In de winter van 2022 vroeg VKB Kerkrentmeesters aan colleges van kerkrentmeesters in de Protestantse Kerk hoe zij omgingen met de sterk gestegen energieprijzen. Vrijwel alle kerken namen besparende maatregelen, meestal door de verwarming bij diensten en activiteiten lager te zetten; diensten werden nauwelijks geschrapt. Ongeveer de helft had zonnepanelen of plande die, de meeste gebouwen hadden ledverlichting. Een deel zag geen mogelijkheden tot verduurzaming, vaak vanwege de monumentstatus. Veel kerken verwachtten voor 2023 een verdubbeling of meer van hun energiekosten.

  • Meting

    49%

    Aandeel kerken met zonnepanelen of met plannen daarvoor in 2023

    Peiljaar 2023 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Schatting

    20,6%

    Aandeel kerken waar energie 20 procent of meer van de jaarinkomsten kost (verwachting 2023)

    Peiljaar 2023 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    247

    Respondenten van de enquête onder colleges van kerkrentmeesters (respons 17,4 procent)

    Peiljaar 2022 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    95%

    Aandeel kerken dat besparende maatregelen nam of dat binnenkort doet

    Peiljaar 2022 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    79,4%

    Aandeel kerken dat de temperatuur tijdens kerkdiensten verlaagde

    Peiljaar 2022 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    79%

    Aandeel kerkgebouwen met ledverlichting

    Peiljaar 2022 · Nederland · Protestantse Kerk in Nederland · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Onderzoek · 2021

Het gebruik van gebedshuizen door migrantenkerken (Kaski-rapport 663)

Kaski, Radboud Universiteit, met SKIN, in opdracht van de RCE · Joris Kregting, Jorien Copier

  • Nieuwe geloofsgemeenschappen
  • Herbestemming

Kaski en SKIN onderzochten hoe christelijke migrantengemeenschappen zijn gehuisvest en welke ruimte zij nodig hebben. De meeste migrantenkerken huren, vaak voor een deel van de week en vaak van een Nederlandse kerk. Veel gemeenschappen groeien, vooral evangelische en orthodoxe. Een kwart wil verhuizen, bij evangelische kerken nog meer. Leegkomende kerkgebouwen liggen voor de hand, maar kosten, beschikbaarheid en ruimte voor andere activiteiten zijn knelpunten. De inventarisatie van locaties is volgens de onderzoekers zelf niet volledig.

  • Schatting Gedateerd

    700.000

    Migrantenchristenen in Nederland (schatting)

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    25%

    Aandeel migrantenkerken dat aan verhuizing naar een ander gebedshuis denkt

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    56%

    Aandeel migrantenkerken dat een gebedshuis huurt

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    50%

    Aandeel migrantenkerken waarvan het aantal bezoekers in vijf jaar groeide

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    47%

    Aandeel migrantenkerken dat bij verhuizing de voorkeur geeft aan een bestaand kerkgebouw

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    858

    Geïnventariseerde locaties van migrantenkerken, eind 2020 (niet volledig)

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Statistiek · 2021

Kerkenvisies: feiten en inzichten

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (Toekomst Religieus Erfgoed)

  • Governance en toezicht
  • Sluiting en onttrekking
  • Monumenten en subsidie

Factsheet na afloop van de regeling waarmee gemeenten van 2019 tot en met maart 2021 geld konden krijgen voor een kerkenvisie. Twee derde van alle gemeenten deed mee; samen denken zij na over ruim driekwart van de gebedshuizen in Nederland. De uitkering hing af van het aantal kerken in de gemeente: 25.000, 50.000 of 75.000 euro. De factsheet geeft verder cijfers over het gebruik van gebedshuizen, herbestemming, monumentstatus en aantallen per provincie.

  • Meting Gedateerd

    240

    Gemeenten die een uitkering ontvingen voor het opstellen van een kerkenvisie (68 procent van alle gemeenten)

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    5.389

    Gebedshuizen in de gemeenten die een kerkenvisie opstellen

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    5.289

    Gebedshuizen in religieus gebruik, eventueel met nevengebruik

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    2.350

    Gebedshuizen met een rijksmonumentstatus

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    61%

    Deel van het kerkenvisiebudget dat naar gemeenten met 1 tot 19 kerken ging

    Peiljaar 2021 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    € 3.000.000 per jaar

    Rijksbudget voor de kerkenvisies in 2019 tot en met maart 2021 (ongeveer)

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Onderzoek · 2021

Verkoop van kerken in Nederland

Colliers International Nederland · Eric Annaert, Frank Verwoerd

  • Sluiting en onttrekking
  • Herbestemming
  • Ontkerkelijking en kerkgang

Vervolg op het kerkenrapport uit 2019. Colliers herhaalt dat minstens 1700 kerken hun functie zullen verliezen en stelt dat corona dat versnelt doordat de inkomsten van kerken verder teruglopen. In de vier jaar ervoor zijn ongeveer 400 religieuze gebouwen verkocht, voor gemiddeld een half miljoen euro met een grote spreiding. De locatie weegt zwaarder voor de prijs dan de nieuwe bestemming. Het rapport raadt aan bij verkoop te zoeken naar doorlopende inkomsten, bijvoorbeeld via erfpacht. De link verwijst naar een kopie op Omgevingsweb; bij Colliers zelf is het rapport niet meer te vinden.

  • Prognose

    919.000

    Verwacht aantal kerkbezoeken per week in 2030, alle kerken samen

    Peiljaar 2030 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Prognose

    -73%

    Verwachte daling van het rooms-katholieke kerkbezoek tussen 2010 en 2030

    Peiljaar 2030 · Nederland · Rooms-Katholiek · betrouwbaarheid middel

  • Prognose

    -29%

    Verwachte daling van het protestantse kerkbezoek tussen 2010 en 2030

    Peiljaar 2030 · Nederland · Protestants (alle kerken samen) · betrouwbaarheid middel

  • Schatting Gedateerd

    400

    Religieuze gebouwen die in de vier jaar vóór 2021 zijn verkocht (ongeveer)

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Schatting Gedateerd

    € 500.000

    Gemiddelde verkoopopbrengst van een kerkgebouw, bij een grote spreiding

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid middel

Naar de publicatie

Statistiek · 2020

Eén op de vier kerkgebouwen heeft een nieuwe functie (Kerken Tellen)

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

  • Sluiting en onttrekking
  • Herbestemming
  • Zingeving en nieuw gebruik

Bij de lancering van de gebedshuizendatabase Kerken Tellen bracht de RCE alle gebouwen in kaart die in Nederland als gebedshuis zijn gebouwd: kerken, synagogen, moskeeën en tempels. Ongeveer een kwart daarvan heeft geen religieuze functie meer of staat op het punt een andere te krijgen. De herbestemde kerken zijn overwegend van protestantse oorsprong. Het vaakst krijgen ze een sociaal-culturele functie, daarna wonen; zorg is nog een kleine categorie. De gegevens staan inmiddels als kaartlaag in de Erfgoedatlas.

  • Meting Gedateerd

    7.110

    Gebouwen in Nederland die als gebedshuis zijn gebouwd (alle religies)

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    1.530

    Gebedshuizen die een nieuwe functie hebben gekregen

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    295

    Gebedshuizen die op het punt staan een nieuwe functie te krijgen

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    70%

    Aandeel herbestemde kerken dat van protestantse oorsprong is

    Peiljaar 2020 · Nederland · Protestants (alle kerken samen) · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    40%

    Aandeel herbestemde kerken met een sociaal-culturele functie (bijna)

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid middel

  • Meting Gedateerd

    30%

    Aandeel herbestemde kerken met een woonfunctie

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

  • Meting Gedateerd

    4%

    Aandeel herbestemde kerken met een zorgfunctie

    Peiljaar 2020 · Nederland · betrouwbaarheid hoog

Naar de publicatie

Trendrapport · 2020

PIM Trendrapport 2020: The search for meaning

Platform Innovatie in Marketing (opgesteld door TrendsActive) · Kees Elands, Pauline Taks

  • Zingeving en nieuw gebruik

Trendrapport van een marketingplatform, niet van een herbestemmingsbureau. Het beschrijft een verschuiving van het najagen van geluk naar het zoeken naar betekenis, met drie pijlers: mentaal welzijn, sociale verbinding en transcendentie. Traditionele religie verliest terrein, maar de behoefte aan houvast, verbondenheid en ervaringen van stilte, kunst en natuur groeit. Voor kerkgebouwen is het rapport alleen bruikbaar als achtergrond bij nieuw gebruik rond zingeving. Cijfers over Nederlandse kerken bevat het niet.

Naar de publicatie